ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ

ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ: Αγ. Σφήκα - Θεοδοσίου.

ΟΜΑΔΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ:Άρτεμις Ξανθοπούλου - Κυριακού,Αγγγελική Σφήκα - Θεοδοσίου, Φωκίων Κοτζαγεώργης, Λουκιανός Χασιώτης, Φωτεινή Τολούδη.

Πρόκειται για το Αρχείο που ιδρύθηκε στη Φιλοσοφική Σχολή τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας της, συγκροτήθηκε δε από τον καθηγητή της Νεοελληνικής Ιστορίας Απόστολο Βακαλόπουλο, λίγες δεκαετίες αργότερα. Το συγκεκριμένο Αρχείο στεγάζεται σε ειδική αίθουσα του Σπουδαστηρίου Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας, στον 4ο όροφοτου Νέου Κτηρίου της Φιλοσοφικής Σχολής. Οι συλλογές του αποκτήθηκαν είτε από δωρεές είτε από αγορές και αφορούν πρωτότυπα ιστορικά έγγραφα, φωτοαντίγραφα εγγράφων ή χειρογράφων, εφημερίδες, ιστορικούς χάρτες, μικροφίλμ, καθώς και σπάνια έντυπα διαφόρων αρχείων και βιβλιοθηκών -ελληνικών και ξένων- σχετικά με τη νεότερη και τη σύγχρονη ελληνική ιστορία.

Συγκεκριμένα, το Ιστορικό Αρχείο του Πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης, μεταξύ άλλων περιλαμβάνει:

πρωτότυπα λυτά έγγραφα από την Σιάτιστα και τη Σύρο (17ος - 20ος αιώνας),

έγγραφα από το αρχείο Μάμουκα (των ετών 1822-1835),

ιδιωτικά έγγραφα από τη Θάσο και τη Μακεδονία (της περιόδου 1797-1904),

6 τούρκικα έγγραφα μεταξύ των οποίων και ένα φιρμάνι του σουλτάνου Μαχμούτ Β' για τη Θάσο (της 10ης Ιουνίου 1810),

έντυπα καταστατικά, κανονισμούς, λογοδοσίες συμβουλίων, εκθέσεις πεπραγμένων της Φιλοπτώχου Αδελφότητος και άλλων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, νοσοκομείων και κοινωφελών σωματείων, συντεχνιών, αδελφοτήτων της Θεσσαλονίκης (των ετων 1872-1917)

φύλλα της εφημερίδας «Ερμής» και λοιπών εφημερίδων της Θεσσαλονίκης (1876-1901),
φωτογραφίες χειρογράφων και εγγράφων από βιβλιοθήκες και αρχεία του Αγίου Όρους, των Αθηνών, του Αρχείου Κποδίστρια,

100 περίπου ιστορικοί και γεωφυσικοί χάρτες (της Ευρώπης, της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, της χερσονήσου του Αίμου και επί μέρους ελληνικών περιοχών) των μέσων νεοτέρων χρόνων,

170 τόμοι φωτογραφημένων σπανίων περιηγητικών κειμένων και ιστορικών πραγματειών του 16ου - 19ου αιώνων

180 θήκες με μικροφίλμ από χειρόγραφα, έγγραφα και σπάνια έντυπα διαφόρων αρχείων και βιβλιοθηκών, καθώς και μια συλλογή με αποκόμματα ελληνικών και ξένων εφημερίδων και περιοδικών της περιόδου 1968-1974 που αναφέρονται στον απανταχού απόδημο ελληνισμό.

Τέλος, πρόσφατα, με πρωτοβουλία του ομότιμου καθηγητή Βασίλη Κόντη, προστέθηκε και το Αρχείο του Μίλτου Σπυρομήλιου. Το συγκεκριμένο αρχείο περιέχει πλούσιο υλικό, πρωτότυπο αλλά κυρίως χειρόγραφα αντίγραφα εγγράφων του Αρχείου του ελληνικού υπουργείου των Εξωτερικών, α οποία αναφέρονται στην ιστορία της Αλβανίας και της Β. Ηπείρου μέχρι την τρίτη δεκαετία του 20ου αι.
Οι παραπάνω συλλογές είναι προσιτές στους ερευντηές, χρησιμοποιούνται δε για την εκπόνηση μεταπτυχιακών, διδακτορικών ή άλλων εργασιών.

ΤΗΛΕΦΩΝΟ: 2310997217, 2310997440
ΤΗΛΕΟΜΟΙΟΤΥΠΙΑ: 2310997226
ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ: ftoloudi@hist.auth.gr

ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΟ

Το Λαογραφικό Μουσείο και Αρχείο ιδρύθηκε το 1928 – δηλαδή δύο μόλις χρόνια μετά την ίδρυση του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης – και αποτέλεσε παράρτημα της τότε ονομαζόμενης έδρας της «θρησκείας των Αρχαίων Ελλήνων, του ιδιωτικού βίου αυτών και της λαογραφίας». Αμέσως σχεδόν με την ίδρυση του Λαογραφικού Μουσείου και Αρχείου ξεκίνησε, με την καθοδήγηση του καθηγητή Στίλπωνος Κυριακίδη και με τη βοήθεια μιας εξωπανεπιστημιακής επιτροπής και τη συμμετοχή φοιτητών, η συλλογή λαογραφικού υλικού και μουσειακών αντικειμένων λαϊκής τέχνης. Στόχος ήταν ο καταρτισμός μιας συλλογής η οποία θα εξυπηρετούσε κυρίως διδακτικούς σκοπούς γι αυτό και δόθηκε έμφαση στη συγκέντρωση συνόλων από ομοειδή αντικείμενα όπως και στη συγκέντρωση αντικειμένων αντιπροσωπευτικών για την τεχνοτροπία τους, τη λειτουργία τους ή την ιστορική τους διάσταση. Στα επόμενα χρόνια η συλλογή πλουτίσθηκε με αγορές και διάφορες δωρεές. Η συλλογή του Λαογραφικού Μουσείου του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης με έργα λαϊκής τέχνης, αντικείμενα παραδοσιακής χειροτεχνίας και, γενικότερα, αντικείμενα στα οποία αποτυπώνεται ο παραδοσιακός τρόπος ζωής είναι μοναδική ίσως στο είδος στην Ελλάδα.Οι συλλογές του Λαογραφικού Μουσείου, οι οποίες ήταν εκτεθειμένες παλαιότερα στην αίθουσα 14 του παλαιού (κεντρικού) κτιρίου της Φιλοσοφικής Σχολής, μετά το σεισμό του Ιουνίου του 1978 συσκευάσθηκαν σε κιβώτια και μπαούλα και μεταφέρθηκαν σε αποθηκευτικό χώρο του νέου κτιρίου της Σχολής. Το καλοκαίρι του 1987 οι συλλογές (και το Λαογραφικό Αρχείο) μεταφέρθηκαν στην αίθουσα 8-9 του ανακαινισμένου παλαιού κτιρίου της Φιλοσοφικής Σχολής, όπου και φυλάσσονται έκτοτε. Στο μεταξύ έχει προχωρήσει, με τη συνεργασία και έκτακτων ερευνητών, ο έλεγχος, η ανακαταγραφή όλων των μουσειακών αντικειμένων καθώς και η μηχανογράφηση του μεγαλύτερου μέρους των μουσειακών συλλογών. Επίσης έχει γίνει συντήρηση από επαγγελματίες ειδικούς, ενός μεγάλου αριθμού των ξυλόγλυπτων και μεταλλικών αντικειμένων και των κοσμημάτων, καθώς και η συντήρηση των ενδυμασιών και των ζωγραφικών πινάκων.Κάτω από τις σημερινές συνθήκες δεν είναι δυνατό να γίνει μουσειακή έκθεση. Ο χώρος όπου στεγάζονται τα αντικείμενα δεν είναι επισκέψιμος, παρά μόνον για το προσωπικό και τους ειδικούς συνεργάτες που φροντίζουν για τη φύλαξη, συντήρηση και επεξεργασία των μουσειακών αντικειμένων.Οι μουσειακές συλλογές απαρτίζονται από: (1) Συλλογή ενδυμασιών κυρίως από τον βορειοελλαδικό χώρο, (2) Συλλογή κεντημάτων και υφαντών, (3) Συλλογή έργων ξυλογλυπτικής, (4) Συλλογή έργων αργυροχοϊας και μεταλλοτεχνίας (κοσμήματα, σκεύη και διάφορα αντικείμενα και εργαλεία, (5) Συλλογή έργων από διάφορες ύλες (κερί, σεντέφι, δέρμα, κέρατο), (6) Συλλογή έργων κεραμικής, (7) Συλλογή πινάκων ζωγραφικής και παλαιών φωτογραφιών, (8) Συλλογή μουσικών οργάνων, (9) Συλλογή σχεδίων λαϊκών καλλιτεχνών (Μηνάς Αβραμίδης, Ζαφείρης Μωραϊτης, Δημ. Καραντάκης), (10) Συλλογή καρτ-ποστάλ (περιορισμένη συλλογή με παραστάσεις από τον βορειοελλαδικό κυρίως χώρο στις αρχές του 20ου αι.).Τα περισσότερα μουσειακά αντικείμενα είναι φωτογραφημένα (φωτογραφικό αρχείο των μουσειακών αντικειμένων).Το αρχειακό υλικό περιλαμβάνει: (1) Αρχείο αδημοσίευτων συλλογών λαογραφικού υλικού κατά τόπους? πρόκειται κυρίως για εργασίες δασκάλων, καθηγητών Μέσης Εκπαίδευσης, σπουδαστών, μαθητών και ερασιτεχνών λαογράφων και ερευνητών. Οι εργασίες αυτές είναι αρχειοθετημένες (α/α: 1-579) κατά τόπο και λήμμα. (2) Αρχείο παροιμιών και τραγουδιών. (3) Αρχείο αποκομμάτων από τα κατάλοιπα του Ν. Γ. Πολίτη. (4) Φωτογραφικό αρχείο με θέματα από την παραδοσιακή και λαϊκή ζωή. (5) Κινηματογραφικό αρχείο (η ταινία-ντοκουμέντο για τους αναστενάρηδες της Αγ. Ελένης Σερρών? η ταινία αυτή του Θ. Χατζηπανταζή γυρίσθηκε το 1973 ? η έρευνα και η παραγωγή χρηματοδοτήθηκαν από το Α.Π.Θ. και (6) Αρχείο δημοτικών τραγουδιών (ηχητικές καταγραφές από διάφορα μέρη της Ελλάδας) (υπεύθυνος του μουσικού αρχείου είναι ο κ. Παναγιώτης Σκούφης, Ε.Ε.Δ.Ι.Π. Ι).Ορισμένες από τις συλλογές του Λαογραφικού Αρχείου στεγάζονται στο Λαογραφικό Μουσείο και Αρχείο (αίθουσα 8-9), ενώ άλλες βρίσκονται στο Σπουδαστήριο (αίθουσα 104-105). Το αρχειακό υλικό που είναι απαραίτητο για την έρευνα και τη διδασκαλία στο Α.Π.Θ. μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί από ειδικούς ερευνητές ύστερα από σχετική άδεια του Τμήματος.

ΜΟΥΣΕΙΟ ΕΚΜΑΓΕΙΩΝ

Υπόγειο Νέου Κτιρίου Φιλοσοφικής Σχολής, τηλ. 2310.99.7301, 2310.99.7279

Υπεύθυνη Καθηγήτρια:Θ. Στεφανίδου - Τιβερίου

Το Μουσείο είναι επισκέψιμο τις εργάσιμες μέρες, από τις 9.00π.μ. ως τις 14.30μ.μ.
(Δευτέρα-Τετάρτη-Παρασκευή: Αίθουσα Α,Τρίτη-Πέμπτη: Αίθουσα Β).

Από τα πρώτα χρόνια της ζωής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου, μεταξύ 1928 και 1930, ιδρύθηκε στη Φιλοσοφική Σχολή από τον τότε καθηγητή Κλασικής Αρχαιολογίας Κ. Ρωμαίο το Μουσείο Εκμαγείων. Η ύπαρξη του Μουσείου, που στεγαζόταν σε 3 αίθουσες του Κεντρικού κτιρίου, είχε ως στόχο να γίνει η διδασκαλία της αρχαίας τέχνης «αρτία και εποπτική».
Στη δεκαετία του 1970 το Μουσείο μεταφέρθηκε στο υπόγειο του Νέου κτιρίου της Σχολής και μεταξύ 1975 και 1982 οργανώθηκε η έκθεση στην πρώτη αίθουσα, (σήμερα αίθουσα «Χρήστου Τσούντα»), υπό τη διεύθυνση του ομότιμου σήμερα καθηγητή Γ. Δεσπίνη. Το 1990/91 διαμορφώθηκε ο μεγαλύτερος από τους δύο χώρους (σήμερα αίθουσα «Κωνσταντίνου Ρωμαίου»), που περιλαμβάνει και μικρό αμφιθέατρο για διαλέξεις, υπό την εποπτεία της σημερινής διευθύντριας Θ. Στεφανίδου-Τιβερίου. Η αίθουσα αυτή επεκτάθηκε το 2000 και στο νέο χώρο εκτέθηκαν νέα σημαντικά αποκτήματα του Μουσείου.

Ο ΧΩΡΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΕΚΘΕΜΑΤΑ

Ο χαρακτηρισμός του Μουσείου ως Μουσείου Εκμαγείων δηλώνει αυτομάτως ότι η πλειονότητα των εκθεμάτων είναι γύψινα εκμαγεία αρχαίων γλυπτών, αλλά και αντίγραφα έργων μικροτεχνίας, πήλινα ή μετάλλινα. Υπάρχουν επίσης και αντίγραφα τοιχογραφιών μινωϊκών και μυκηναϊκών αλλά και παλαιοχριστιανικών και βυζαντινών, καθώς και αντίγραφα βυζαντινών εικόνων. Ένα μέρος των εκθεμάτων αποτελούν τα πρωτότυπα έργα, κυρίως κεραμικής και μικροτεχνίας, που προέχονται από δωρεές αλλά και από παλιότερες ανασκαφικές έρευνες της Σχολής.
Στην αίθουσα «Χρήστου Τσούντα» δεσπόζουν τα εκμαγεία του θεού από το Αρτεμίσιο και του Ηνιόχου των Δελφών, ενώ ξεχωρίζουν επίσης και τα εκμαγεία από τις πλάκες της δυτικής ζωφόρου του Παρθενώνα. Εκτός από τα παραπάνω υπάρχουν αρκετά ακόμη εκμαγεία γνωστών αρχαϊκών και κλασσικών έργων.Σε τρεις βιτρίνες εκτίθενται αντίγραφα γνωστών έργων μικροτεχνίας της προϊστορικής περιόδου από τις Κυκλάδες, την Κρήτη και τις Μυκήνες, ενώ πέντε βιτρίνες περιλαμβάνουν πρωτότυπα έργα, αγγεία κυρίως, αλλά και ειδώλια και λυχνάρια, ορισμένα από τα οποία αποτελούν ευρήματα της ανασκαφής του Κ. Ρωμαίου στο Καραμπουρνάκι. Δυστυχώς η προέλευση των περισσοτέρων είναι άγνωστη ενώ ορισμένα αποτελούν δωρεές ή δάνεια από συλλέκτες (Α. Χρηστομάνου, Γρ. Εμπεδοκλή, Ν. Τέλλογλου). Πρέπει επίσης αναφερθούν τα νομίσματα διαφόρων περιόδων και πόλεων, πρωτότυπα και εκμαγεία, που είναι εκτεθειμένα σε ειδικά διαμορφωμένους πίνακες, πολλά από τα οποία αποτελούν δωρεές των συλλεκτών Πόρτολου και Πρωτονοτάριου, και τέλος τα αντίγραφα των τοιχογραφιών ενός παλαιοχριστιανικού τάφου της Θεσσαλονίκης, έργα του ζωγράφου Χρ. Λεφάκη.
Στην αίθουσα «Κωνσταντίνου Ρωμαίου» εκτίθεται μεγάλος αριθμός εκμαγείων διαφόρων περιόδων. Ξεχωρίζουν ο κολοσσιαίος κούρος του Σουνίου και τα εκμαγεία του τόξου του Γαλερίου, δωρεά της 9ης ΕΒΑ μαζί με τα προπλάσματα των κιονοκράνων και άλλων τμημάτων από τη διακόσμηση του Αγ. Δημητρίου. Στο ισόγειο της επέκτασης της αίθουσας αυτής εκτίθενται τα εκμαγεία από το ανατολικό αέτωμα του ναού του Διός της Ολυμπίας, δωρεάς της Ζ’ ΕΠΚΑ. Η έκθεση των μορφών του δυτικού αετώματος σε άλλο σημείο της αίθουσας πρόκειται να ολοκληρωθεί σύντομα. Στον όροφο εξάλλου της επέκτασης έχει ολοκληρωθεί έκθεση σειράς εκμαγείων αρχαϊκών έργων. Μία ακόμη έκθεση προετοιμάζεται, τέλος, στον προθάλαμο της αίθουσας, όπου θα εκτίθενται ελληνικά και ρωμαϊκά πορτρέτα. Ορισμένα από τα αυτά προήλθαν από πρόσφατη ανταλλαγή με το αντίστοιχο Μουσείο του Παν/μίου του Gottingen.

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ

Το Μουσείο Εκμαγείων απευθύνεται καταρχήν σε φοιτητές, για τους οποίους γίνονται συστηματικές ξεναγήσεις. Επιπλέον, στο αμφιθέατρό του πραγματοποιούνται τα Colloquia και διαλέξεις του Τομέα Αρχαιολογίας, καθώς επίσης φροντιστηριακά μαθήματα και ειδικά σεμινάρια. Εξάλλου, στο εργαστήριο του Μουσείου πραγματοποιούνται από τους φοιτητές καταγραφές, αρχειοθέτηση και μελέτη υλικού, αρχαιολογικού αλλά και φωτογραφικού, που φυλάσσεται στο Μουσείο.

Παράλληλα όμως το Μουσείο απευθύνεται και στους μαθητές των σχολείων αλλά και στο ευρύ κοινό. Γι΄αυτό είναι επισκέψιμο τις εργάσιμες ημέρες (9-14μμ.) ενώ οργανώνονται ξεναγήσεις για τα σχολεία. Στους χώρους του Μουσείου, τέλος, φιλοξενούνται περιοδικές εκθέσεις, όπως η έκθεση με θέμα τα «κεραμικά εργαστήρια της Ετρουρίας και της Μεγάλης Ελλάδος» που έγινε με αφορμή τον δανεισμό 14 οστράκων από το Μουσείο J. P. Getty.

Το προσωπικό του Μουσείου:Εμ.Γούναρη, δρ. Αρχαιολογίας (ΙΔΑΧ) Φύλακας: Αντωνία Γκανάτση.

Τη φροντίδα του για το Μουσείο Εκμαγείων προσφέρει πάντοτε ο συντηρητής της Σχολής Τάσος Κουκιόγλου, ενώ οι εργασίες συντήρησης των εκμαγείων γίνονται από εξωτερικούς συνεργάτες.