ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΟ

Το Λαογραφικό Μουσείο και Αρχείο ιδρύθηκε το 1928 – δηλαδή δύο μόλις χρόνια μετά την ίδρυση του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης – και αποτέλεσε παράρτημα της τότε ονομαζόμενης έδρας της «θρησκείας των Αρχαίων Ελλήνων, του ιδιωτικού βίου αυτών και της λαογραφίας». Αμέσως σχεδόν με την ίδρυση του Λαογραφικού Μουσείου και Αρχείου ξεκίνησε, με την καθοδήγηση του καθηγητή Στίλπωνος Κυριακίδη και με τη βοήθεια μιας εξωπανεπιστημιακής επιτροπής και τη συμμετοχή φοιτητών, η συλλογή λαογραφικού υλικού και μουσειακών αντικειμένων λαϊκής τέχνης. Στόχος ήταν ο καταρτισμός μιας συλλογής η οποία θα εξυπηρετούσε κυρίως διδακτικούς σκοπούς γι αυτό και δόθηκε έμφαση στη συγκέντρωση συνόλων από ομοειδή αντικείμενα όπως και στη συγκέντρωση αντικειμένων αντιπροσωπευτικών για την τεχνοτροπία τους, τη λειτουργία τους ή την ιστορική τους διάσταση. Στα επόμενα χρόνια η συλλογή πλουτίσθηκε με αγορές και διάφορες δωρεές. Η συλλογή του Λαογραφικού Μουσείου του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης με έργα λαϊκής τέχνης, αντικείμενα παραδοσιακής χειροτεχνίας και, γενικότερα, αντικείμενα στα οποία αποτυπώνεται ο παραδοσιακός τρόπος ζωής είναι μοναδική ίσως στο είδος στην Ελλάδα.Οι συλλογές του Λαογραφικού Μουσείου, οι οποίες ήταν εκτεθειμένες παλαιότερα στην αίθουσα 14 του παλαιού (κεντρικού) κτιρίου της Φιλοσοφικής Σχολής, μετά το σεισμό του Ιουνίου του 1978 συσκευάσθηκαν σε κιβώτια και μπαούλα και μεταφέρθηκαν σε αποθηκευτικό χώρο του νέου κτιρίου της Σχολής. Το καλοκαίρι του 1987 οι συλλογές (και το Λαογραφικό Αρχείο) μεταφέρθηκαν στην αίθουσα 8-9 του ανακαινισμένου παλαιού κτιρίου της Φιλοσοφικής Σχολής, όπου και φυλάσσονται έκτοτε. Στο μεταξύ έχει προχωρήσει, με τη συνεργασία και έκτακτων ερευνητών, ο έλεγχος, η ανακαταγραφή όλων των μουσειακών αντικειμένων καθώς και η μηχανογράφηση του μεγαλύτερου μέρους των μουσειακών συλλογών. Επίσης έχει γίνει συντήρηση από επαγγελματίες ειδικούς, ενός μεγάλου αριθμού των ξυλόγλυπτων και μεταλλικών αντικειμένων και των κοσμημάτων, καθώς και η συντήρηση των ενδυμασιών και των ζωγραφικών πινάκων.Κάτω από τις σημερινές συνθήκες δεν είναι δυνατό να γίνει μουσειακή έκθεση. Ο χώρος όπου στεγάζονται τα αντικείμενα δεν είναι επισκέψιμος, παρά μόνον για το προσωπικό και τους ειδικούς συνεργάτες που φροντίζουν για τη φύλαξη, συντήρηση και επεξεργασία των μουσειακών αντικειμένων.Οι μουσειακές συλλογές απαρτίζονται από: (1) Συλλογή ενδυμασιών κυρίως από τον βορειοελλαδικό χώρο, (2) Συλλογή κεντημάτων και υφαντών, (3) Συλλογή έργων ξυλογλυπτικής, (4) Συλλογή έργων αργυροχοϊας και μεταλλοτεχνίας (κοσμήματα, σκεύη και διάφορα αντικείμενα και εργαλεία, (5) Συλλογή έργων από διάφορες ύλες (κερί, σεντέφι, δέρμα, κέρατο), (6) Συλλογή έργων κεραμικής, (7) Συλλογή πινάκων ζωγραφικής και παλαιών φωτογραφιών, (8) Συλλογή μουσικών οργάνων, (9) Συλλογή σχεδίων λαϊκών καλλιτεχνών (Μηνάς Αβραμίδης, Ζαφείρης Μωραϊτης, Δημ. Καραντάκης), (10) Συλλογή καρτ-ποστάλ (περιορισμένη συλλογή με παραστάσεις από τον βορειοελλαδικό κυρίως χώρο στις αρχές του 20ου αι.).Τα περισσότερα μουσειακά αντικείμενα είναι φωτογραφημένα (φωτογραφικό αρχείο των μουσειακών αντικειμένων).Το αρχειακό υλικό περιλαμβάνει: (1) Αρχείο αδημοσίευτων συλλογών λαογραφικού υλικού κατά τόπους? πρόκειται κυρίως για εργασίες δασκάλων, καθηγητών Μέσης Εκπαίδευσης, σπουδαστών, μαθητών και ερασιτεχνών λαογράφων και ερευνητών. Οι εργασίες αυτές είναι αρχειοθετημένες (α/α: 1-579) κατά τόπο και λήμμα. (2) Αρχείο παροιμιών και τραγουδιών. (3) Αρχείο αποκομμάτων από τα κατάλοιπα του Ν. Γ. Πολίτη. (4) Φωτογραφικό αρχείο με θέματα από την παραδοσιακή και λαϊκή ζωή. (5) Κινηματογραφικό αρχείο (η ταινία-ντοκουμέντο για τους αναστενάρηδες της Αγ. Ελένης Σερρών? η ταινία αυτή του Θ. Χατζηπανταζή γυρίσθηκε το 1973 ? η έρευνα και η παραγωγή χρηματοδοτήθηκαν από το Α.Π.Θ. και (6) Αρχείο δημοτικών τραγουδιών (ηχητικές καταγραφές από διάφορα μέρη της Ελλάδας) (υπεύθυνος του μουσικού αρχείου είναι ο κ. Παναγιώτης Σκούφης, Ε.Ε.Δ.Ι.Π. Ι).Ορισμένες από τις συλλογές του Λαογραφικού Αρχείου στεγάζονται στο Λαογραφικό Μουσείο και Αρχείο (αίθουσα 8-9), ενώ άλλες βρίσκονται στο Σπουδαστήριο (αίθουσα 104-105). Το αρχειακό υλικό που είναι απαραίτητο για την έρευνα και τη διδασκαλία στο Α.Π.Θ. μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί από ειδικούς ερευνητές ύστερα από σχετική άδεια του Τμήματος.